Pasażer jest odrębnym poszkodowanym
Roszczenia pasażera nie są częścią szkody kierowcy ani właściciela samochodu. Jeżeli pasażer doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, jego sytuację ocenia się osobno: na podstawie własnych obrażeń, przebiegu leczenia, kosztów, utraconych zarobków i wpływu wypadku na codzienne funkcjonowanie.
Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych przewiduje ochronę z OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, gdy posiadacz lub kierujący są zobowiązani do naprawienia szkody powstałej w związku z ruchem pojazdu, w tym szkody będącej następstwem uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Poszkodowany może dochodzić roszczeń bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń.
Z którego OC pasażer powinien zgłosić szkodę?
Jeżeli wypadek spowodował kierowca drugiego pojazdu, podstawowym kierunkiem jest OC pojazdu, którego posiadacz lub kierujący odpowiada za zdarzenie. Jeżeli odpowiedzialność ponosi kierowca samochodu, którym podróżował pasażer, roszczenie może być kierowane do ubezpieczyciela tego pojazdu, o ile po stronie ubezpieczonego istnieje odpowiedzialność cywilna.
Przy zderzeniu kilku pojazdów nie zawsze trzeba od razu samodzielnie rozstrzygać, który ubezpieczyciel ostatecznie poniesie ciężar szkody. Jeżeli za ten sam czyn niedozwolony odpowiada kilka osób, Kodeks cywilny przewiduje co do zasady odpowiedzialność solidarną. W praktyce warto jednak zgromadzić dokumentację policji, dane pojazdów i polis oraz decyzje wydane w postępowaniu likwidacyjnym.
Czy pasażer może żądać świadczeń z OC kierowcy, z którym jechał?
Takie roszczenie jest możliwe, jeżeli kierowca lub posiadacz pojazdu ponosi odpowiedzialność cywilną za szkodę pasażera. Sam fakt, że pasażer jest członkiem rodziny, partnerem, znajomym albo współpracownikiem kierowcy, nie tworzy automatycznego wyłączenia ochrony z OC.
Trzeba jednak odróżnić zwykły przewóz od tzw. przewozu z grzeczności. Art. 436 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że wobec osób przewożonych z grzeczności odpowiedzialność przewożącego jest oceniana na zasadach ogólnych, czyli w praktyce konieczne może być wykazanie winy. Nie oznacza to, że pasażer jest pozbawiony ochrony; zmienia się natomiast podstawa odpowiedzialności wobec osoby, która go przewoziła.
Przewóz z grzeczności – kiedy ma znaczenie?
Przewóz z grzeczności to pojęcie prawne, którego nie należy utożsamiać automatycznie z każdą bezpłatną jazdą. Ocena zależy od okoliczności: relacji między uczestnikami, celu przejazdu i tego, czy przewóz był wyłącznie uprzejmością, czy wynikał z innego stosunku lub wspólnego interesu.
Jeżeli szkoda pasażera powstała wskutek działania innego kierowcy, kwestia przewozu z grzeczności w pojeździe pasażera może mieć mniejsze znaczenie dla roszczenia wobec sprawcy z drugiego pojazdu. Jeżeli natomiast roszczenie kierowane jest wobec kierowcy lub posiadacza samochodu, którym pasażer jechał, kwalifikacja przewozu może wpływać na sposób wykazywania odpowiedzialności.
Jakie świadczenia może obejmować szkoda pasażera?
Zakres roszczeń zależy od skutków wypadku. Przy szkodzie osobowej mogą wystąpić równolegle: zadośćuczynienie za ból i cierpienie, zwrot celowych i uzasadnionych kosztów leczenia oraz rehabilitacji, koszty leków, dojazdów i opieki, utracony dochód, a przy trwałych następstwach także renta.
W cięższych sprawach art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala również żądać wyłożenia z góry sumy potrzebnej na koszty leczenia, a w określonych sytuacjach także przygotowania do innego zawodu. Każdą kategorię szkody warto dokumentować oddzielnie, ponieważ ubezpieczyciel może uznać jedną część roszczenia, a zakwestionować inną.
Niezapięte pasy a odszkodowanie pasażera
Brak zapięcia pasów nie powoduje automatycznej utraty prawa do świadczeń. Może jednak prowadzić do obniżenia odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli zostanie wykazane, że zachowanie pasażera przyczyniło się do powstania szkody albo zwiększyło rozmiar obrażeń. Podstawą jest art. 362 Kodeksu cywilnego.
Znaczenie ma więc związek przyczynowy, a nie sam fakt naruszenia obowiązku. Jeżeli ubezpieczyciel stosuje przyczynienie, warto sprawdzić, czy wyjaśnił wpływ niezapiętych pasów na konkretne obrażenia i dlaczego przyjął określony procent obniżenia.
Jazda z nietrzeźwym kierowcą – czy pasażer traci odszkodowanie?
Świadoma decyzja o podróży z kierowcą będącym pod wpływem alkoholu może zostać oceniona jako przyczynienie pasażera, zwłaszcza gdy nietrzeźwość kierowcy pozostawała w związku z wypadkiem. Rzecznik Finansowy wskazuje tę sytuację jako jeden z typowych przykładów przyczynienia przy szkodach osobowych.
Nie powinno się jednak mechanicznie przyjmować, że każda obecność alkoholu oznacza określony procent redukcji. Trzeba ustalić m.in. czy pasażer wiedział lub powinien był wiedzieć o stanie kierowcy, jaki był przebieg zdarzenia oraz czy nietrzeźwość miała rzeczywisty związek z powstaniem szkody.
Co, jeśli kierowca nie miał prawa jazdy albo naruszył warunki OC?
Okoliczności po stronie sprawcy, które mogą skutkować późniejszym regresem ubezpieczyciela wobec kierowcy, nie oznaczają automatycznie utraty ochrony przez pasażera jako osobę poszkodowaną. Rzecznik Finansowy wskazuje przykładowo, że pasażerowie poszkodowani przez kierowcę bez wymaganych uprawnień mogą otrzymać świadczenia z OC, a ubezpieczyciel może następnie dochodzić zwrotu wypłaconych kwot od sprawcy.
Dla pasażera najważniejsze jest zatem ustalenie, czy istnieje odpowiedzialność cywilna za wypadek i jaki podmiot powinien likwidować szkodę. Ewentualne rozliczenia regresowe między ubezpieczycielem a sprawcą są odrębną kwestią.
Nieubezpieczony albo nieustalony sprawca
Jeżeli sprawca nie miał obowiązkowego OC albo w określonych przypadkach nie udało się ustalić jego tożsamości, roszczenia mogą podlegać zasadom dotyczącym Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. Ustawa przewiduje możliwość bezpośredniego dochodzenia roszczeń od UFG w przypadkach wskazanych w art. 98.
Zakres odpowiedzialności Funduszu zależy od rodzaju szkody i okoliczności zdarzenia, dlatego przy nieznanym albo nieubezpieczonym sprawcy warto od początku zabezpieczyć dokumentację policji, informacje o miejscu i czasie zdarzenia oraz pełną dokumentację medyczną.
Jakie dokumenty powinien zebrać pasażer?
Do części dotyczącej odpowiedzialności przydadzą się: notatka policji lub oświadczenie o zdarzeniu, dane kierowców i pojazdów, numery polis, dane świadków, zdjęcia miejsca wypadku oraz informacje o postępowaniu karnym lub wykroczeniowym, jeżeli było prowadzone.
Do części dotyczącej szkody trzeba dołączyć własną dokumentację pasażera: kartę SOR, wypisy ze szpitala, wyniki badań, dokumentację operacji i rehabilitacji, zwolnienia lekarskie, rachunki, dowody dojazdów, dokumenty dotyczące opieki oraz materiały wykazujące utracone dochody. Pomocna jest też krótka chronologia leczenia i ograniczeń po wypadku.
Ile czasu ma ubezpieczyciel na likwidację szkody?
Co do zasady zakład ubezpieczeń powinien wypłacić odszkodowanie w terminie 30 dni od dnia zgłoszenia szkody. Jeżeli w tym czasie nie da się wyjaśnić okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności albo wysokości świadczenia, ustawa przewiduje dalsze zasady i terminy, a bezsporna część świadczenia powinna zostać wypłacona w ustawowym terminie.
Przy pasażerze opóźnienia często wynikają z oczekiwania na ustalenie przebiegu wypadku albo pełną dokumentację medyczną. Warto zachować potwierdzenie zgłoszenia szkody, całą korespondencję oraz każdą decyzję ubezpieczyciela.
Ugoda z pasażerem – kiedy uważać?
Propozycja ugody może pojawić się jeszcze w trakcie leczenia. Przed jej podpisaniem trzeba ustalić, jakie roszczenia ma zamknąć, czy obejmuje także przyszłe następstwa zdrowotne oraz czy znane są już rokowania. Szczególna ostrożność jest potrzebna po operacjach, przy urazach kręgosłupa, głowy, wielomiejscowych złamaniach albo przed zakończeniem rehabilitacji.
Jeżeli ubezpieczyciel wypłacił już część świadczenia bez zawarcia ugody, nie oznacza to automatycznie zamknięcia całej szkody. Trzeba porównać decyzję z zakresem zgłoszonych roszczeń i sprawdzić, które elementy szkody zostały rzeczywiście rozliczone.
Dokumenty do przygotowania
Do wstępnej analizy nie musisz mieć wszystkiego. Najbardziej przydatne są:
- notatkę policji albo oświadczenie dotyczące przebiegu wypadku
- dane kierowców, pojazdów i numery polis OC
- dane świadków i zdjęcia miejsca zdarzenia, jeżeli są dostępne
- kartę SOR i wypisy ze szpitala
- wyniki RTG, CT, MRI i konsultacji specjalistycznych
- dokumentację operacji i rehabilitacji
- zwolnienia lekarskie i dokumenty dotyczące niezdolności do pracy
- rachunki za leczenie, leki, rehabilitację i sprzęt
- dowody kosztów dojazdów i opieki
- dokumenty wykazujące utracony dochód
- decyzje ubezpieczyciela i potwierdzenia dotychczasowych wypłat
- krótką chronologię leczenia i najważniejszych ograniczeń po wypadku
Najczęstsze pytania
Czy pasażer ma prawo do odszkodowania po wypadku?
Jeżeli pasażer doznał szkody, może mieć własne roszczenia wobec osoby odpowiedzialnej i jej ubezpieczyciela OC. Trzeba ustalić przebieg zdarzenia, odpowiedzialność oraz zakres szkody pasażera.
Czy mogę dostać odszkodowanie z OC kierowcy, z którym jechałem?
Tak, jeżeli kierowca lub posiadacz tego pojazdu ponosi odpowiedzialność cywilną za Twoją szkodę. Przy przewozie z grzeczności podstawa odpowiedzialności może wymagać dodatkowej analizy.
Czy pasażer będący członkiem rodziny kierowcy może dochodzić roszczeń?
Sama relacja rodzinna nie wyłącza automatycznie roszczeń pasażera. Decydujące są zasady odpowiedzialności za konkretny wypadek i zakres ochrony z OC.
Czy brak zapiętych pasów odbiera prawo do odszkodowania?
Nie automatycznie. Jeżeli brak pasów wpłynął na powstanie lub zwiększenie obrażeń, ubezpieczyciel może podnosić przyczynienie i odpowiednio zmniejszać świadczenie.
Czy dostanę odszkodowanie, jeśli wiedziałem, że kierowca pił alkohol?
Roszczenie nie znika automatycznie, ale świadoma jazda z nietrzeźwym kierowcą może być oceniona jako przyczynienie, jeżeli pozostaje w związku z wypadkiem i szkodą.
Czy brak prawa jazdy sprawcy oznacza brak wypłaty dla pasażera?
Nie musi. OC chroni osoby poszkodowane, a w określonych przypadkach ubezpieczyciel może po wypłacie dochodzić zwrotu od sprawcy. Sytuację trzeba ocenić na podstawie konkretnych okoliczności.
Czy pasażer może dochodzić utraconego dochodu i renty?
Tak, jeżeli obrażenia spowodowały udokumentowaną utratę dochodu, a przy trwałych skutkach spełnione są przesłanki roszczenia rentowego. Są to odrębne pozycje od zadośćuczynienia.
Czy pierwsza wypłata ubezpieczyciela kończy sprawę pasażera?
Nie zawsze. Znaczenie ma treść decyzji, zakres zgłoszonych roszczeń i to, czy podpisano ugodę. Częściowa wypłata bez ugody może nie wyczerpywać całej szkody.
Źródła i materiały
Przy aktualizacji poradnika oparto się na przepisach i materiałach instytucjonalnych: