Prawo spadkowe po zmianach 2023–2026 – co powinien wiedzieć spadkobierca?

<p>Prawo spadkowe w ostatnich latach zostało zmienione w kilku istotnych obszarach. Część nowych regulacji upraszcza postępowania, część zmienia krąg osób dziedziczących, a inne dotyczą terminów, małoletnich spadkobierców, zachowku i rozliczeń podatkowych.</p> <p>Poniżej przedstawiamy najważniejsze zmiany mające praktyczne znaczenie według stanu prawnego na 2026 r.</p> <h2>1. Termin sześciu miesięcy – wystarczy terminowo złożyć wniosek do sądu</h2> <p>Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku nadal co do zasady składa się w terminie sześciu miesięcy od chwili dowiedzenia się o tytule powołania do spadku.</p> <p>Istotna zmiana polega na tym, że dla zachowania tego terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia. Spadkobierca nie powinien więc ponosić negatywnych konsekwencji wyłącznie dlatego, że sąd wyznaczy termin posiedzenia już po upływie sześciu miesięcy.</p> <h2>2. Odrzucenie spadku w imieniu dziecka</h2> <p>Od listopada 2023 r. procedura została uproszczona w typowych sytuacjach, w których dziecko zostaje powołane do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica.</p> <p>Przy spełnieniu ustawowych warunków rodzice mogą odrzucić taki spadek w imieniu dziecka bez wcześniejszego uzyskiwania zezwolenia sądu. Nie oznacza to jednak, że zezwolenie nigdy nie jest potrzebne – trzeba każdorazowo sprawdzić, czy konkretna sytuacja mieści się w ustawowym wyjątku.</p> <p>Więcej: <a href="/spadki/poradnik/odrzucenie-spadku/">odrzucenie spadku – termin, skutki i kolejni spadkobiercy</a>.</p> <h2>3. Węższy krąg dalszych spadkobierców ustawowych</h2> <p>Nowelizacja ograniczyła krąg dziedziczenia w dalszej grupie obejmującej rodzinę dziadków spadkodawcy.</p> <p>Celem zmiany było ograniczenie konieczności poszukiwania bardzo dalekich krewnych. W określonych przypadkach udział zmarłego dziadka przechodzi na jego dzieci, a następnie na ich dzieci, ale dalsze pokolenia nie są już powoływane w takim zakresie jak wcześniej.</p> <p>Ma to znaczenie szczególnie w sprawach, w których spadkodawca nie pozostawił małżonka, dzieci, rodziców ani rodzeństwa.</p> <h2>4. Nowe przesłanki niegodności dziedziczenia</h2> <p>Rozszerzono katalog sytuacji, w których spadkobierca może zostać uznany za niegodnego dziedziczenia.</p> <p>Dotyczy to m.in. uporczywego uchylania się od określonego obowiązku alimentacyjnego wobec spadkodawcy oraz uporczywego uchylania się od wykonywania obowiązku pieczy nad nim.</p> <p>Niegodność nie następuje automatycznie – wymaga rozstrzygnięcia sądu w odpowiednim postępowaniu.</p> <h2>5. Fundacja rodzinna i zachowek</h2> <p>Wprowadzenie fundacji rodzinnej spowodowało również zmiany w przepisach dotyczących zachowku.</p> <p>Przy jego obliczaniu mogą mieć znaczenie określone świadczenia z fundacji rodzinnej, fundusz założycielski oraz mienie otrzymane w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.</p> <p>Przepisy przewidują też możliwość ograniczenia umowy o zrzeczenie się dziedziczenia jedynie do prawa do zachowku – w całości albo w części.</p> <p>Więcej o podstawowych zasadach znajduje się w poradniku <a href="/spadki/poradnik/zachowek/">zachowek – komu przysługuje i jak go obliczyć</a>.</p> <h2>6. Podatek od spadków – ważne zmiany od 2026 r.</h2> <p>Od 7 stycznia 2026 r. obowiązują korzystniejsze rozwiązania w podatku od spadków i darowizn.</p> <p>Jedna z istotnych zmian pozwala w określonych przypadkach ubiegać się o przywrócenie terminu do zgłoszenia nabycia majątku, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że przekroczenie terminu nastąpiło bez jego winy.</p> <p>Doprecyzowano również moment powstania obowiązku podatkowego przy dziedziczeniu. Jest on wiązany z formalnym potwierdzeniem nabycia spadku – m.in. uprawomocnieniem się postanowienia sądu albo zarejestrowaniem aktu poświadczenia dziedziczenia.</p> <h2>Co się nie zmieniło?</h2> <p>Nadal podstawowym problemem praktycznym pozostaje ustalenie, kiedy konkretny spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu oraz czy istnieją długi spadkowe.</p> <p>Brak oświadczenia w ustawowym terminie co do zasady prowadzi do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, nie zaś do automatycznego odrzucenia spadku.</p> <h2>Przepisy przejściowe mają znaczenie</h2> <p>W sprawach spadkowych sama data aktualnego przepisu nie zawsze wystarcza. Znaczenie może mieć data śmierci spadkodawcy, data powstania określonego zdarzenia albo to, czy termin rozpoczął bieg przed wejściem w życie nowelizacji.</p> <p>Dlatego w starszych sprawach konieczne jest sprawdzenie przepisów przejściowych właściwej ustawy zmieniającej.</p> <p>W sprawach lokalnych zobacz również: <a href="/spadki/poradnik/sprawy-spadkowe-wroclaw/">sprawy spadkowe we Wrocławiu</a>.</p>